UDF dosyası nedir, nasıl açılır ve PDF'e nasıl çevrilir

UDF, UYAP Doküman Formatı'nın kısaltması. UYAP'ın kendi belge düzenleyicisinin ürettiği ve okuduğu biçim bu. Dilekçe, tensip zaptı, bilirkişi raporu, ara karar gibi belgeler bu biçimde hazırlanıyor ve dosyadan indirildiğinde uzantısı .udf oluyor.

Elinizdeki şey taranmış bir görüntü değil, düzenlenebilir bir metin belgesi: içinde paragraflar, kalın yazılmış başlıklar, numaralı talep listeleri, tablolar ve zaman zaman gömülü görseller var. Ayrım şurada: PDF genel bir yayın biçimi, hemen her cihaz açar; UDF ise kapalı bir çalışma biçimi ve açılması için o biçimi tanıyan bir program gerekiyor.

Windows bir dosyayı hangi programın açacağına uzantısına bakarak karar veriyor. .udf uzantısıyla ilişkilendirilmiş bir program kurulu değilse ya hiçbir şey olmuyor ya da "bu dosyayı nasıl açmak istersiniz" penceresi çıkıyor ve listedeki programların hiçbiri işe yaramıyor. Adobe Reader, Word, tarayıcınız — hiçbiri bu biçimi tanımıyor, çünkü tanıması için ayrıca desteklenmiş olması gerekirdi.

Uzantıyı .pdf ya da .doc olarak değiştirmek de çözüm değil: dosyanın içeriği değişmiyor, yalnızca adı değişiyor, o programlar da dosyayı bozuk sayıp geri çeviriyor. Aynı sebeple telefonda durum daha da zor; UYAP Editör masaüstü için hazırlanmış bir program olduğundan, telefona düşen bir UDF'i okumak için çoğu zaman önce PDF'e çevirmek gerekiyor.

Teknik olarak bir UDF dosyası sıkıştırılmış bir arşiv ve içinde content.xml adında tek bir XML dosyası taşıyor. Belgenin bütün metni bu XML'in içinde tek bir havuzda sırayla duruyor: önce üstbilgi, sonra gövde, en sonda altbilgi. Biçim bilgisi metinden ayrı tutuluyor — hangi aralığın kalın olduğu, hangi puntoyla yazıldığı, paragrafın nasıl hizalandığı, o havuzdaki başlangıç noktasına ve uzunluğa işaret eden kayıtlarla veriliyor.

Bunun işinize yarayabilecek bir sonucu var: dosyanın bir kopyasının uzantısı .zip yapılıp arşiv açıldığında içinden content.xml çıkıyor ve metni herhangi bir metin düzenleyicide okumak mümkün oluyor. Okuduğunuz şey biçimsiz olur — hizalama, tablo düzeni ve sayfa yapısı gitmiş, arada XML etiketleri durur — ama belgede ne yazdığını acilen öğrenmek gerekiyorsa yeter. Aslın bozulmaması için bu işlemi kopya üzerinde yapmakta yarar var.

Bir ayrıntı daha: UDF sayfa düzenini hesaplanmış hâlde tutmuyor. Satırların nerede bittiği dosyanın içinde yazmıyor, belgeyi açan program bunu kendisi hesaplıyor. Aynı belgenin iki ayrı programda birebir aynı görünmemesinin sebebi bu.

Resmî yol UYAP Editör'ü kurmak. İşe yarar, ama bedeli var: kurulum gerekiyor, uygulamada Java ile de uğraşmak gerekebiliyor ve kurumsal bir bilgisayarda yönetici izni istenebiliyor. Belgeyi bir kez okuyup geçecek biri için bu genellikle orantısız bir yük oluyor.

Dosyaya vekil olarak erişiminiz varsa evrakı UYAP üzerinden görüntülemek çoğu zaman mümkün. Ama müvekkilin, karşı tarafın ya da belgeyi ikinci elden alan birinin böyle bir erişimi olmuyor; sorun zaten genellikle tam burada, evrak dosyanın dışına çıktığında başlıyor.

Kalıcı ve kurulum gerektirmeyen yol, belgeyi PDF'e çevirmek. Dosya Kalemi'nde bunu UDF'den PDF'e aracı yapıyor: dosya tarayıcınızda açılıp PDF olarak yeniden yazılıyor, hiçbir sunucuya yüklenmiyor. UDF genellikle dava evrakı olduğu için bu ayrım önemli — üçüncü bir tarafın eline geçmesi gereken bir belge değil. Bunların hepsinden önce denenebilecek en basit şey ise göndericiden belgenin PDF hâlini istemek; karşı taraf UYAP'a erişebiliyorsa çıktıyı orada da alabiliyor.

Taşınanlar: paragraf düzeni ve hizalama (sola, ortaya, sağa ve iki yana yaslama), kalın, italik ve altı çizili kısımlar, punto farkları, metin rengi, girintiler, satır aralığı, paragraf öncesi ve sonrası boşluklar, numaralı ve madde işaretli listeler (aynı listenin maddeleri sırayla numaralanıyor), belgedeki sayfa sonları, tablolar — sütun genişlik oranları, birleştirilmiş hücreler, hücre dolgu renkleri ve çerçeveleriyle birlikte — ve belgeye gömülü PNG ile JPEG görseller. Paragrafların ilk satır girintisi korunuyor; üstbilgi ve altbilgi her sayfada kendi yerine, belgedeki hizalamasıyla yazılıyor.

Taşınmayanlar: yazı tipinin kendisi. Times New Roman serbestçe dağıtılamadığı için çıktıda açık lisanslı bir serif kullanılıyor; harf genişlikleri birebir aynı olmadığından satır sonları yeniden hesaplanıyor ve sayfa dağılımı kayabiliyor. Sekmeler gerçek sekme durağı yerine sabit genişlikte boşluğa dönüyor. Yazı tipinde karşılığı olmayan nadir bir işaret boşluğa dönüyor ve tanınmayan biçimdeki gömülü bir görsel atlanıyor; ikisi de tek bir aksaklık yüzünden bütün belgenin kaybolmaması için böyle.

Özetle çıktı, okunabilir ve tanınabilir bir belge oluyor: metnin tamamı, vurgular, liste numaraları ve tablolar yerinde. Tıpkıbasım değil; ekran görüntüsü düzeyinde birebir aynılık bekleniyorsa karşılanmıyor.

Bu, sayfadaki en önemli nokta. UYAP'tan gelen evrakın çoğu elektronik imzalı ve imza belgenin görüntüsüne değil, dosyanın kendisine bağlı: arşivin içinde imzaya ait ayrı veriler duruyor ve doğrulama, dosyanın aslı üzerinden bu verilerle yapılıyor.

PDF'e çeviren bir araç belgenin metnini ve biçimini okuyup sıfırdan yeni bir PDF yazıyor. İmza verisi bu yeni dosyaya girmiyor; girseydi de bir anlamı olmazdı, çünkü imza artık kendi imzalamadığı bir dosyanın içeriğinin karşısında duruyor olurdu. Sonuç görsel olarak aynı belge, ama imzanın doğrulanabilirliği çeviriyle birlikte kayboluyor.

Pratik karşılığı şu: çevrilmiş PDF okumak, müvekkile göstermek, büro arşivinde tutmak ve içindekini paylaşmak için uygun. İmzalı belgenin aslı aranan bir yerde ise aslın yerine geçmiyor. UDF dosyasının kendisini saklamak ve resmî sunum gerektiğinde onu vermek en sağlam yol; hangi merciin hangi biçimi kabul ettiği değişebildiği için, tereddüt hâlinde ilgili birime sormak gerekiyor.