UYAP'a yüklenemeyen büyük PDF ne yapılır

PDF adı altında birbirinden çok farklı iki şey dolaşıyor. Birincisi metin tabanlı PDF: kelime işlemciden, UYAP Editöründen ya da bir dava takip programından çıkan belge. Bu dosyada harfler harf olarak duruyor; dosya karakterleri, yazı tipini ve sayfa düzenini saklıyor, sayfa görüntüsünü değil. Bu yüzden sayfa sayısı arttıkça boyut yavaş büyüyor ve belge içinde arama yapılabiliyor.

İkincisi taranmış PDF: her sayfa aslında bir fotoğraf. Dosya kâğıtta ne yazdığını bilmiyor, yalnızca kâğıdın görüntüsünü taşıyor. Görüntünün ne kadar yer kaplayacağını üç ayar belirliyor. Çözünürlük, yani dpi, bunların en etkilisi: tarama çözünürlüğünü iki katına çıkarmak sayfadaki piksel sayısını dörde katlıyor. Renk kipi ikincisi: renkli tarama her piksel için gri tonlamalı taramadan belirgin biçimde fazla veri saklıyor. Üçüncüsü görüntünün hangi biçimde sıkıştırıldığı; bazı tarayıcılar varsayılan olarak neredeyse hiç sıkıştırmadan kaydediyor.

Sonuç, aynı içeriğin iki hâli arasında kat kat fark oluşuyor. Bilgisayarda yazılmış bir dilekçe kolayca yüklenirken, aynı dilekçenin çıktısı alınıp yüksek çözünürlükte ve renkli taranmış hâli sınırı zorlayabiliyor. Elinizdeki dosyanın hangi türden olduğunu anlamanın pratik yolu var: belgeyi açıp bir satırın üzerinden fareyle geçin, metin seçilebiliyorsa metin tabanlı, seçilemiyor ve tüm sayfa tek parça gibi davranıyorsa taranmış demektir.

Sınırı aşan bir dosyada ilk adım bölmek değil, küçültmek. Dosya Kalemi'nde PDF Sıkıştır aracının hedef boyut kipinde UYAP hazır seçenek olarak duruyor ve 40 MB'ı işaret ediyor; bu değer aracın kaynağında tek belge sınırı olarak yazılı. Hedef boyut kipinde dosya, seçtiğiniz sınırın altına düşene kadar kalite kademeleri denenerek küçültülüyor.

Arka planda iki ayrı yol birden deneniyor ve küçük olan kazanıyor. Birincisi kayıpsız yeniden yazım: dosyanın içindeki fazlalıklar temizleniyor, metin ve yapı olduğu gibi kalıyor. İkincisi sayfaları yeniden çizmek, yani her sayfayı belirli bir çözünürlükte görüntüye çevirip yeniden gömmek. Hedef boyut kipinde kademeler 200 dpi'dan başlıyor, sırasıyla 150, 120, 96, 72 ve 60 dpi'a iniyor; sınıra sığan ilk kademede duruluyor. Kalite kipini seçerseniz üç basamak adlandırılmış oluyor: az 150 dpi, dengeli 120 dpi, çok 96 dpi. Önemli bir ayrıntı şu: kayıpsız yol tek başına sınırın altına inmeye yetiyorsa sayfalar hiç görüntüye çevrilmiyor, belge metin olarak kalıyor.

Sınır konusunda dürüst olmakta yarar var. 40 MB uygulamada tek belge için karşılaşılan değer; portalın sürümüne, evrakın türüne ve zaman içinde yapılan değişikliklere göre farklılaşabilir. Bu yüzden sınıra dayanmak yerine biraz altını hedeflemek daha güvenli, ve yükleme ekranının kendi uyarı metnini okumak her zaman en doğru bilgiyi verir.

Sayfaları yeniden çizen yol kayıpsız değil. Kaybedilen şey önce gözle görülmeyen ayrıntılarda başlıyor, sonra okunabilirliğe sıçrıyor. İlk bozulanlar genellikle ince puntolu dipnotlar, el yazısıyla atılmış şerh ve imzalar, mührün ya da kaşenin kenarındaki küçük yazılar, tablo çizgileri, faks üzerinden gelmiş zaten kalitesiz sayfalar oluyor. Basılı bir metinde 150 dpi çoğu zaman rahat okunuyor, 96 dpi'da küçük rakamlar birbirine karışmaya başlıyor, 72 ve 60 dpi ise ancak sayfanın varlığını belgelemeye yarıyor.

Bu yüzden sıkıştırdıktan sonra sonucu açıp bakmadan göndermemenizi öneririz. Bakılacak yerler bellidir: tarihler, tutar ve dosya numarası gibi rakamlar, imzalar, mühür üzerindeki yazı, elle düşülmüş notlar. Bunlar ekranda yüzde yüz büyüklükte okunuyorsa sonuç kullanılabilir. Okunmuyorsa daha az agresif bir kademeye çıkıp aradaki farkı bölmeyle kapatmak, okunmayan bir evrak sunmaktan iyidir.

Bir noktanın altını çizmek gerekiyor: sıkıştırma redaksiyon değildir. Bir sayfanın üzerine siyah dikdörtgen çizilerek gizlendiği sanılan bilgi dosyanın içinde durmaya devam eder ve dosyayı sıkıştırmak onu silmez. Hangi yolun kazanacağını da önceden bilemezsiniz; kayıpsız yol kazanırsa metin katmanı olduğu gibi kalır ve kopyalanabilir. Kalıcı olarak silinmesi gereken bir bilgi varsa bunun için PDF Redakte Et aracı var; boyut küçültmeyi gizleme yöntemi olarak kullanmayın.

Bölmenin sırası, sıkıştırmanın belgeyi okunmaz hâle getirmeden sınırın altına indiremediği noktada geliyor. Tipik durum, zaten düşük kaliteli taranmış yüzlerce sayfalık bir dosya: burada daha fazla sıkıştırmak kazanç değil kayıptır.

Bölerken kesme noktasını sayfa sayısına göre eşitlemek yerine belgenin kendi sınırlarından geçirmek gerekiyor. Dilekçe bir dosya, ekler ayrı, bilirkişi raporu ayrı, banka kayıtları ayrı olduğunda karşı taraf da mahkeme de aradığını bulabiliyor; bir belgenin ortasından ikiye ayrılmış parçalar ise okuyanı zorluyor. PDF Böl aracında ya virgülle ayırdığınız sayfa aralıklarını yazabiliyor ya da sayfa küçük resimlerine tıklayarak kesme noktası koyabiliyorsunuz, böylece bölmeden önce nerede olduğunuzu görüyorsunuz.

Adlandırma da işin bir parçası. Başta sıra numarası olsun ki dosyalar listede doğru sırayla dizilsin, sonra kısa bir içerik adı, sonunda da parçanın özgün belgedeki sayfa aralığı yer alsın. Boşluk ve Türkçe karakter yerine tire kullanmak, dosya adlarının farklı sistemlerde bozulmasını önlüyor. Parçalar bir dava dosyasının bütününü oluşturuyorsa, hangi parçada ne olduğunu gösteren bir dizi pusulası eklemek karşı tarafın işini kolaylaştırıyor; Dava Dosyası Derle aracı bu pusulayı üretebiliyor.

Bu sorunun kalıcı çözümü tarayıcı ayarlarında. Rengin kendisi delil değilse, yani belgede renkli kalemle yapılmış bir işaret ya da rengiyle anlam kazanan bir mühür yoksa, gri tonlamada taramak dosyayı belirgin biçimde küçültüyor ve metnin okunmasına zarar vermiyor. Çözünürlükte de yükseğe kaçmaya gerek yok: sıradan basılı metin için 200 ile 300 dpi arası uygulamada yeterli oluyor, 600 dpi'ı fotoğraf ya da çok ince baskı gerektiren özel durumlara saklamak daha doğru. Tarayıcının kipini fotoğraf yerine belge ya da metin olarak seçmek de aynı işe yarıyor.

Telefonla çekilen sayfalar ayrı bir sorun kaynağı. Fotoğraf makinesi tam renkli ve yüksek çözünürlüklü kaydediyor, kâğıt eğri duruyor, ışık dengesiz oluyor. Telefonun kamera uygulaması yerine bir tarama uygulaması kullanmak hem kenarları kırpıyor hem dosyayı küçültüyor. Sayfalar eğri çıktıysa Taramayı Düzelt aracı bunları ölçüp düzeltiyor ve sayfaları görüntüye çevirmediği için varsa metin katmanına dokunmuyor.

En iyisi ise mümkün olduğunca hiç taramamak. Elinizdeki belge zaten dijitalse, yani UDF ya da kelime işlemci dosyasıysa, doğrudan PDF'e çevirmek hem dosyayı küçük tutuyor hem de belgenin içinde arama yapılabilmesini sağlıyor. Yazdırıp taramak bu iki özelliği de bir anda yok ediyor.